Từ sân cỏ tới màn hình điện thoại: dữ liệu trận đấu đi đường nào

Từ sân cỏ tới màn hình điện thoại

Một bàn thắng được ghi ở châu Âu. Vài giây sau, điện thoại của một người đang ngồi quán cà phê ở Hà Nội rung lên báo tỷ số mới, trong khi người bạn ngồi cạnh xem trực tiếp vẫn chưa thấy bóng chạm lưới trên màn hình.

Không ai gian lận cả.

Chuyện này xảy ra thường xuyên đến mức nhiều người không còn thấy lạ. Nhưng nếu dừng lại hỏi: con số trên màn hình kia từ đâu ra, ai bấm nó, và tại sao nó có thể đi nhanh hơn cả hình ảnh truyền hình, thì câu trả lời là cả một chuỗi kỹ thuật khá thú vị.

Mắt xích đầu tiên: người ghi dữ liệu

Câu trả lời đầu tiên khá bất ngờ: con người. Phần lớn dữ liệu trận đấu theo thời gian thực vẫn bắt đầu từ những người ghi chép. Các công ty dữ liệu thể thao sử dụng đội ngũ thu thập dữ liệu, có người ngồi ngay tại sân, có người theo dõi qua tín hiệu hình ảnh từ xa. Họ dùng phần mềm chuyên dụng để ghi lại từng sự kiện: bàn thắng, thẻ phạt, thay người, phạt góc, sút trúng đích.

Mỗi lần bấm là một bản ghi, kèm thời điểm và các thông tin liên quan như cầu thủ nào, đội nào, vị trí trên sân.

Với những sự kiện lớn như bàn thắng, thông tin thường được xác nhận bởi nhiều nguồn trước khi phát đi chính thức. Đó là lý do đôi khi tỷ số trên ứng dụng hiện lên, rồi biến mất sau ít phút khi trọng tài hủy bàn thắng sau khi xem lại video. Dữ liệu luôn chạy theo trọng tài. Nó được sửa theo quyết định cuối cùng trên sân.

Camera và cảm biến: lớp dữ liệu thứ hai

Song song với các sự kiện do người ghi, nhiều giải đấu lớn có thêm hệ thống camera theo dõi. Các camera đặt quanh sân ghi lại vị trí của cầu thủ và bóng liên tục trong suốt trận, từ đó tính ra quãng đường chạy, tốc độ, khoảng cách giữa các tuyến.

Công nghệ việt vị bán tự động được dùng ở World Cup 2022 là một ví dụ dễ hình dung. Hệ thống camera theo dõi các điểm trên cơ thể cầu thủ, giúp tổ trọng tài video xác định việt vị nhanh hơn và hiển thị lại bằng hình ảnh dựng ba chiều cho khán giả.

Lớp dữ liệu này nặng hơn nhiều so với một bàn thắng hay một chiếc thẻ vàng. Nó chủ yếu phục vụ ban huấn luyện, trọng tài và các chương trình phân tích, còn màn hình tỷ số quen thuộc của người hâm mộ thì chỉ cần phần sự kiện chính.

Từ máy chủ tới ứng dụng

Sau khi được ghi, dữ liệu được gửi về máy chủ của nhà cung cấp. Từ đây, nó được phân phối cho các khách hàng: đài truyền hình, báo điện tử, ứng dụng thể thao, trang tỷ số. Kênh phân phối phổ biến là API hoặc các luồng dữ liệu đẩy liên tục.

Phía trang web và ứng dụng có hai cách cập nhật chính. Mỗi cách một kiểu.

Cách thứ nhất là hỏi định kỳ: cứ vài giây, ứng dụng gửi yêu cầu lên máy chủ để kiểm tra xem có gì mới không. Cách này đơn giản. Có điều nó tốn tài nguyên, và độ trễ phụ thuộc vào khoảng thời gian giữa hai lần hỏi.

Cách thứ hai là giữ một kết nối mở, chẳng hạn qua WebSocket, để máy chủ chủ động đẩy dữ liệu xuống ngay khi có sự kiện. Cách này nhanh hơn và nhẹ hơn khi có hàng chục trận diễn ra cùng lúc, nhưng đòi hỏi hạ tầng phức tạp hơn. Nhiều hệ thống lớn kết hợp cả hai, dùng kết nối đẩy cho trận đang đá và hỏi định kỳ cho dữ liệu ít thay đổi như lịch thi đấu hay bảng xếp hạng.

Vì sao dữ liệu nhanh hơn hình ảnh

Tín hiệu truyền hình phải đi qua nhiều công đoạn: ghi hình, dựng, mã hóa, truyền qua vệ tinh hoặc cáp quang, rồi lại giải mã ở đầu thu. Với các nền tảng phát trực tuyến qua internet, độ trễ còn lớn hơn vì video được chia thành từng đoạn nhỏ và đệm trước khi phát.

Một bản ghi dữ liệu thì chỉ nặng vài chục byte.

Vì thế, nếu người ghi dữ liệu bấm nút đủ nhanh, thông báo bàn thắng hoàn toàn có thể tới điện thoại trước khi hình ảnh tới màn hình. Đó cũng là lý do nhiều người xem trực tuyến chọn tắt thông báo thể thao trong lúc xem, để không bị lộ kết quả trước.

Đọc màn hình tỷ số cho đúng

Hiểu chuỗi đường đi này giúp người xem bớt hoang mang khi gặp những tình huống lạ. Tỷ số nhảy rồi lùi lại thường là do bàn thắng bị hủy sau khi xem lại video. Phút thi đấu trên màn hình lệch vài chục giây so với đồng hồ truyền hình là chuyện bình thường. Đừng vội nghĩ hệ thống lỗi. Một trận bị treo ở phút cố định quá lâu thường là trận đang tạm dừng hoặc tín hiệu dữ liệu bị gián đoạn.

Người dùng kqbd hay các trang tỷ số khác đều đang nhìn vào điểm cuối của chuỗi này: phần dữ liệu đã đi qua người ghi, máy chủ, rồi được hiển thị lại thành các con số dễ đọc.

Ở trang livescore của KQBD 247, tỷ số các trận đang diễn ra được cập nhật theo phút, kèm những sự kiện chính như bàn thắng, thẻ phạt và thay người. Theo dõi kiểu này phù hợp khi có nhiều trận đá cùng giờ, hoặc khi không tiện mở video.

Lần tới khi điện thoại rung lên báo bàn thắng, có thể nghĩ tới một người nào đó, ở một khán đài hay một căn phòng đầy màn hình, vừa nhấn một nút.